Havacılık

Ekranpolan

siwep3Ekranoplan zamanında Sovyet Birliği tarafından geliştirilip, Amerikalı casuslar tarafından Hazar Denizi Canavarı ismi takılan hem gemi hem de uçak özelliği taşıyan bir taşıttır. Kanatları normal bir uçağın yarısı uzunlukta ve deniz yüzeyden sadece birkaç metre yükselmek süretiyle yer çekimine meydan okuyan, hem de enerji tasarrufu anlamında inanılmaz özellikler gösteren devasa bir araçtır. Bu da yetmezmiş gibi hem deniz, hem de hava radarlarına yakalanmama başarısına sahiptir.

Ekranoplan’da 8 adet gövdede, 2 adette kuyrukta olmak üzere 10 adet Dobryin VD-7 modeli turbojet motoru bulunmaktadır. Kasım 1966 yılında deneme uçuşundan sonra üzerinde birçok değişiklik yapılmıştır. Ebatlarında, gövde tasarımında ve aerodinamik özelliklerinde yapılan değişimlerle askeri amaçlı kullanılmak üzere birçok değişik versiyonu üretilmiştir. Ekranoplan projesinin başmühendisi ve fikir babası olan Rostislav Alexeev, projenin devam ettiği esnada, tamamen askeri amaçlı kullanılmak amacıyla orta boy bir ekranoplan çalışmaları yürütmüş, ortaya en verimli ve en başarılı Ekranpolan tipi olan A-90 Orlyonok çıkmıştır.

125 ton ağırlığında olan ve deniz seviyesinde 20 metre yüksekliğe kadar çıkabilen Orlyonok, saatte 400 km hıza ulaşabilmekteydi. Bununla birlikte 150 personel kapasitesine sahip olan Orlyonok, Rostivlav’ın en başarılı Ekranoplan’ıydı.

1980 yılında pilotaj hatasından dolayı yaşanan Ekranoplan kırımından sonra, Rostislav Alexeev bu projenin başmühendisliğinden alındı. Sovyet Birliği’nin dağılması ile zemin etkisinin (ground effect) fikir babası Rostislav Alexeev’in tüm çalışmaları dünya ile paylaşılmıştır.

 

PROJE TARİHİ

İskandinavya bu araçların küçük prototiplerini deneysel amaçlı, 2. Dünya Savaşı’ndan hemen önce inşa etmişlerdi. 1960’lı yıllarda bu teknolojiyi geliştirmek için Rus Rostislav Alexeev ve Alman Alexandle Lippish ABD’de çalışmaya başladılar. Lippisch bir gemi tasarımcısı, Alexeev ise havacılık mühendisiydi. O günden beri, çalışmaların nasıl sonuçlanacağı merak ediliyordu. Ama sorunlar ve destek gelmemesi ile ikilinin çalışmaları kısa sürdü ve yolları ayrıldı.

Ülkesi Sovyetler Birliği’ne dönen Rostivlav Alexeev çalışmalarına kaldığı yerden devam etti. Sovyetler bu çalışmaların meyvesini toplamak amacıyla, Sovyet Merkez Hidrofoil Tasarım Bürosu kurarak, başkanlığına da Alexeev’i getirdi. Bu büro tamamen Alexeev’in çalışmaları ışığında, zemin etkisi (ground effect) konusunda sınırları zorlayacak bir araç ortaya çıkarmak için kolları sıvadı. Bunun yanında, böyle bir teknolojiyi ortaya çıkarmak ciddi bir mali destek gerektiriyordu. Alexeev dönemin Sovyet Lideri Nikita Khrushchev’den askeri potansiyel destekli mali kaynağı aldı ve çalışmalarına hızla devam etti.

Kararlılık ve askeri destekle süren çalışmalar doğrultusunda, insanlı ve insansız olmak üzere (8 ton ağırlığa kadar) birçok prototip araç inşa edildi. Bu sadece başlangıçtı…

Bu gelişmeler ışığında, Hazar Denizi Canavarı olarak adlandırılan 550 tonluk askeri ekranoplan KM (Kaspian Monster) ortaya çıktı. Deniz üstünde en fazla 20 metre yükseklikte seyahat edilmesi için tasarlansa da 300 knotluk bir hıza ulaşmayı başardı.

Sovyet Ekranoplan programı çalışmaları dönemin Savunma Bakanı Dmitri Ustinov’un desteği ile çalışmalarına devam etti. Bu çalışmalar neticesinde, en başarılı olan ve en çok verim alınan Ekranoplan A-90 Orlyonok’tur. Bu Ekranoplan ise 125 tonluk bir ağırlığa sahipti. Hazar Denizi ve Karadeniz kıyılarında hızlı askeri nakliye için geliştirilmişti. Bu sebeple Sovyet Ordusu A-90 Orlyonok tipi Ekranoplan’dan 120 adet sipariş etmişti. Sonradan bu rakam Karadeniz ve Baltik Denizi’ndeki filolar için 90 adete düşürülse de, teslim edilmiş olan tam rakam bilinmemektedir.

Orlyonok tipi Ekranoplan’lar 1979’dan 1992’ye kadar Sovyet Donanması için görev yaptı. 1987 yılında 400 tonluk Lun sınıfı Ekranoplan gövde üstünde bulunan füze fırlatma paneli ile görücüye çıktı. İkinci Lun tipi Ekranoplan  ise bir kurtarma gemisi olarak belirlenmişti, fakat inşası bitirilemedi. Bunun nedeni ise dönemin Savunma Bakanı olan Ustinov’un ölmesiydi. Onun ölümü ile Ekranoplan programına ayrılan fon durduruldu.

Programın durdurulması ile 30 adet operasyonel olarak kullanılan A-90 Orlyonok tipi Ekranoplan ve 1 adet Lun tipi füze fırlatma paneli bulunan Ekranoplan Kaspiysk yakınlarındaki Rus Deniz üstünde kıyıya çekildi. Sovyet birliği’nin çöküşü ile üretilmek istenilen Ekranoplanlar Volga Tersanesi’nde yapılmaya başlandı.

Bu devasa ve güçlü araçların en büyük iki sorunu ise, istikrarlı ve güvenilir bir navigasyon sistemine sahip olamamasıydı.

Avantaj ve Dezavantajlar

Yer etkili araçlar, yere yakın düşük seviyede uçan eşdeğer hava araçlarından kaldırmadan oluşan sürükleme oranının azalması nedeniyle daha iyi yakıt performansına sahip olabilirler. Ayrıca suya yakın seviyede uçuş esnasında mecburi denize iniş olması durumunda hasar oluşmayacağı için uçaktakiler açısından daha güvenlidirler. Bununla birlikte, bu özel yapının bilgisayar sistemi ile uçması zordur. Deniz üzerinde çok düşük seviyede uçuş eğer araçta bir tarafa çok yükleme yapıldığında küçük dönüşler bile tehlikelidir.

Dalga gibi su taşmalarında rüzgara karşı kalkış olacaktır ve bu daha fazla sürükleme ve daha az kaldırmaya neden olacaktır. Bu problemin çözümü için iki yol vardır. Birinci çözüm olarak daha fazla kaldırma için kanatların önüne motor yerleştirilme Rus Ekranoplan tarafından kullanılmıştır. Caspian Sea Monster (Hazar Denizi Canavarı) isimli araç bu şekilde 8 motora sahiptir. İkinci çözüm, sudan korumak için aracı yükseltmek maksadıyla hava minderi kullanmaktır. Öylelikle daha kolay kalkış olacaktır.  Bu Alman Hanno Fischer tarafından yan hovercraft gibi araç altında bir etek şişirmek için motorlardan hava kullanan Hoverwing’de ( Yer etkili araç olan Airfisch’ e haleftir) kullanılmıştır.

Yeni Zelandalı makinist Rudy Heeman, 2010 yılında kanat olarak 2 kişilik hovercraftı zemin etkili araçta başarıyla uyarlamıştır.

Dizayn

Operasyon irtifası arttıkça kanat kaldırmasının azalması önemli bir tasarım problemidir ve bu nedenle ekranoplan dikey durumda bile dinamik olarak karalıdır. Bir zemin üzerindeki uçuş yüzey düz olmadıkça ekstra riskler taşımakta olmasına rağmen, ekranoplanın sudan kalkışı uzun sürmez ve buz, kar veya gevşek zemin üzerinde bile hareket edebilir.

Sovyet ordu gelişme programında Hazar Denizi Canavarı olarak bilinen KM, 100 (328 feet) metrenin üzerinde uzunluğa, tamamen yüklendiğinde 540 ton ağırlığa sahiptir ve suyun üzerinde sadece birkaç metrede saatte 400 km’nin üzerinde hızlarda uçabilmekteydi. 1987 yılında Karadeniz Filosundaki bir başka model Lun idi ve Lun sınıfındaki araçlar yer etkisinde maksimum 297 knot (550 km/saat) hızda irtifada 550 knot hızda uçuşa sahipti. Lun ekranoplanın potansiyel taşıma gücü 1000 tondu.

Yorum Yaz