Havacılık

ILS ve CAT

126399_8675Aletle iniş sistemi (Instrument Landing System) son zamanlarda büyük gelişmeler kaydetmiş olup, artık uçağı kendi kendine indirecek duruma gelmiştir.Sistem, önemli bir hassasiyet gerektiren bir çok parçadan oluşur. Bu parçaların kendi başlarına mükemmel çalışmalarının bir önemi yoktur.

ILS Sistemini meydana getiren parçalar;

1- Yol belirleyiciler  olarak  localiser ve glide slope,

2- Mesafe belirleyiciler olarak  markers ve DME,

3- Görsel yardımcılar olarak yaklaşma ışıkları, pist başı ve merkez hattı ışıkları, pist ışıkları

4- Yetkilendirme olarak pilot, şirket, uçak ve meydan yetkilendirmelerini kapsamaktadır.

ILS

Vericisi 40 kanaldan oluşur  ve 108.10 ile 111.95 mHz frekansları arasında yayın yapmaktadır.İki yayın yapar.Birinci yayın 150 cps ve ikincisi 90 cps dır ve modülasyon sonucu, pistin ortasından itibaren 100 Watt çıkış gücü nedeniyle pistin sonundan itibaren yaklaşma istikametinde 50nm’e kadar uzanabilen bir yapay hat meydana getirir.Ayni VOR gibi algılanır ve soluna SARI, sağına ise MAVI sektör denir.

Yayınları yönlendirilmiş olmadığı için aksi istikamette de alınacağından, ILS BACK-COURSE kontrolü yapılıp yayınlanmadıkça, BACK-COURSE olarak kullanılmamalıdır. Üç harfli mors kodu’ndan önce I harfi ile kendini tanıtır. (ör. IANK – Esenboğa ILS

GLIDE SLOPE

ILS sisteminin 40 kanalından birine bağlı olarak UHF bandında 329.15mHz ile 335.00mHz arasında, LOCALIZER FRONT COURSE istikametinde çalışır. GLIDE PATH ise, Glide Slope sinyalinin Localizer Front Course ile birlikte alınan kısmına denir. ILS Localizer frekansı ile eşlenmiş olup, ayrıca frekans bağlanmasına gerek yoktur.

Uçaktaki ILS cihazında bu sefer yatay bir iğne, pozisyon bildirir. Yayının üst kısmı 90cps ve alt kısmı da 150cps ile yayın yaptığından, aynı VOR ya da Localizer göstergeleri gibi bu sefer de yatay iğne devreye girerek, süzülüş hattının üzerinde ya da altında alçalındığının pozisyon olarak durumunu gösterir. Yine düzeltme iğne üzerine uçularak yapılır. Burada da süzülüş hattının üzerine sarı sektör, altına da mavi sektör denir.

CAT II TANIMLAMASI

ICAO Cat II’u; 200-100 feet (60-30m) arasında karar verme yüksekliği (Decision Height) ve 1200 feet üstünde pist görüş mesafesi (Runway Visual Range) limitleriyle yapılan aletli hassas yaklaşma ve iniş olarak tanımlar. Diğer otoritelerin tanımları da yaklaşık aynı değerleri içerir. Örneğin, JAA, karar yüksekliğini eş değerde tutmuş, sadece pist görüş mesafesi 1000 feet ten az olamaz demiştir.

CAT III TANIMLAMASI
Cat III operasyonlar, kendi içinde; Cat III A, Cat III B ve Cat III C olarak üçe ayrılır. Cat III C; ICAO ve FAA’e göre, sıfır görüş ve sıfır karar yüksekliği limitleri olan aletli hassas yaklaşma ve iniştir. JAA ise Cat III C’e henüz onay vermemiştir. Bu arada otomatik iniş (Auto landing) ile ilgili açıklama yapmakta yarar var. Otomatik iniş; Cat III değildir, ancak, Cat III operasyonları için zorunludur.
Gerekli koşulların oluşması durumunda, güzel havalarda da otomatik iniş yapılabilmektedir.Automatic Landing System; Fail-passive veya Fail-operational olarak iki durumda değerlendirilir.Fail-Passive durumunda yaklaşma sırasında, bir arıza meydana gelmesi halinde, uçuş yolunda veya konumunda bir sapma olmaz. Ancak, iniş otomatik olarak tamamlanamaz, manual iniş yapılır.
A-320 uçağının PFD’inde bu durumu belirtmek için; CAT 3 SINGLE görüntüsü belirir. Fail-operational durumunda bir arıza meydana gelmesi halinde; sistemin geriye kalan kısmı yaklaşma ve inişi otomatik olarak tamamlayabilir. Örneğin, B757 uçağında, 3 tane oto pilot vardır ve bunlardan 1 tanesi arızalansa bile, geriye kalan 2 oto pilot, Fail-operational durumunu korur.
LVO için gerekli limit değerler olan;
Karar Yüksekliği ve Pist Görüş Mesafesini şöyle tanımlayabiliriz:


Karar Yüksekliği (Decision Height):

İniş sırasında, gerekli görsel referansların görülememesi halinde, inmekten vazgeçilmesine ve Go-Around (Pas geçme) yapılmasına karar verilecek en düşük yüksekliktir. Örneğin; Cat II yaklaşma yapıyorsanız, karar verme yüksekliğiniz, 60-30 metre arasıdır. 30 metrenin altına inildikten sonra Go-Around kararı alınamaz, inişin muhakkak gerçekleştirilmesi gerekir. Buradaki yükseklik, pist yüzeyi ile uçağın tekerleri arasındaki mesafedir.


Pist Görüş Mesafesi (Runway Visual Range):

Pistin merkez hattında (Center Line) duran bir uçağın pilotunun, pisti belirleyen ışıkları görebildiği mesafedir. Bu mesafe; pistin 3 ayrı yerine (baştarafa yakın, ortası ve sonuna yakın) yerleştirilen transmissometer’ar tarafından ölçülür ve meteorolojik yayınlarla pilotlara bildirilir.LVO ile ilgili olarak hangi sistemlerin hangi şartlarda gerekli olduğu havayolu şirketlerinin FM (Flight Manual)’nde belirtilir.

MİNİMALAR
LVO ile ilgili minimalar (alt limitler) şu 4 başlıkta değerlendirilir:
1-Airfield Operating Minima (LVO için kullanılan hava sahası limitleri), havaalanı otoritesi ile birlikte oluşturulur ve yaklaşma kartlarında belirtilir. İstanbul Atatürk havalimanının 18-36 pistlerinin (eski pist ve paraleline yapılan yedek pist) 36�a, yani, Marmara denizi tarafından kuzeye yapılan inişleri Cat II, kuzeyden, yani Karadeniz istikametinden yapılan inişler, Cat I�ir. Marmara denizine paralel 06-24 pistinin ise her iki yönüne iniş Cat I�ir.
2- Operator Miniması, havayolu şirketinin belirlenmiş bir hava sahasında kullanılmasına izin verilen limitlerdir.
3- Crew Minima, uçuş ekibine verilen yetkiyi belirler.
4- Aircraft Minima, uçağın imalat sonrası sertifikalandırılması sırasında belirlenen, LVO limitlerini içerir.Yukarıda sözügeçen minimalar; DH (Decision Height-Karar yüksekliği) ve RVR (Runway Visual Range-Pist Görüş mesafesi)‘dir.

DOWNGRADING / UPGRADING
Uçak yerdeyken AFM (Airplane Şight Manual) ve MEL (Minumum Equipment List)�e Cat II/III için gerekli olduğu belirtilen sistemlerden birinde veya daha fazlasında arıza meydana gelmesi durumunda, uçağı sefere gönderme şartları MEL�e belirtilen şekilde uygulanır ve gerekiyorsa downgrading (LVO kaabiliyetini düşürme, örneğin; Cat IIIen Cat IIa) işlemi, uçak defterleri üzerinde uygulanır.
Tersi bir durum varsa, yani, uçağın LVO kaabiliyetini düşüren neden ortadan kaldırılmışsa, upgrading (LVO kaabiliyetini yükseltme) işlemi yine uçak defteri üzerinde kayda alınır.
Downgrading, Upgrading kayıt yetki ve sorumluluğu, uçak teknisyenine aittir. Teknisyenler, bu işlemleri nasıl yapacaklarına ilişkin eğitim alırlar.Uçağın LVO kaabiliyetini yüksek tutmak için; normal bakım programlarının dışında özel bir bakım programlamaya gerek yoktur. Mevcut kurallar çerçevesinde yapılan bakı mlar, zaten uçağı her anlamda en iyi durumda tutmayı hedefler.

LOW VISIBILITY TAKE OFF AND TAXI
LVO denildiğinde; genelde yaklaşma ve iniş aklagelir, ancak, düşük görüş şartlarında yapılan kalkış ve taksi de, LVO kapsamında değerlendirilir. JAR OPS 1� göre; 400 metrelik pist görüş mesafesi (RVR) altında yapılan kalkışlar LVTO (Low Visibility Take Off) olarak değerlendirilir. Uçak tipine ve diğer koşullara bağlı olarak, 75 metre ve üstü RVR�a kalkış yapılabilir.

ILS hakkında kısa bir bilgi:
ILS sistemi ile yapılan inişlerde minima diğer Seyrüsefer Yardımcı cihazlarına (VOR,DME,NDB) nazaran daha düşüktür (daha iyi).Categori I ILS sistemi ile yere nazaran 60 metre, Categori II ILS sistemi ile yere nazaran 30 metre iniş minimasına CAT III ILS sistemi ile minimasız bir inişe ulaşılabilmektedir.
Karar yüksekliği (DH/Decision Height) ve pist görüş mesafesi, (RVR/Runway Visual Range) açısından 3 tip ILS yaklaşması vardır.
CAT I : DH >60m (200ft) Visibility > 800m veya RVR > 550m
CAT II : 60m (200ft) > DH > 30m (100ft) RVR >350m
CAT III a : DH <30m (100ft) RVR >(200m)
b : DH <15m (50ft) 200m > RVR > 50m
c : DH Minimum yok RVR Minimum yok

Yorum Yaz